Vị thuốc Bạch Biển Đậu - Dược liệu Ninh Hiệp

1. Đặc điểm của cây Bạch biển đậu

Tên gọi khác: Đậu ván trắng, Đậu ván, Bạch mai đậu, …

Tên khoa học: Dolichos Lablab Lin

Họ: Đậu (danh pháp khoa học: Fabaceae)

Bạch biển đậu là cây dây leo, dài 4 -5m, cây có vòng đời dao động 1-3 năm. Thân cây hình trụ, hơi có lông, bề mặt hơi có rãnh, màu xanh và đường kính nhỏ. Lá kép mọc thành chùm, mỗi lá gồm có khoảng 3 lá chét, hình trứng. Hoa trắng hay tím nhạt, mọc thành chùm ở ngọn cành hay kẽ lá, hoa hình bướm. Khi ra quả, quả của cây có  màu xanh nhạt ngả dần vàng khi chín.

Quả chứa 2-4 hạt. Hạt hình bầu dục hoặc hình trứng dẹt, dài 8mm đến 13mm, rộng 6mm đến 9mm, dày 4mm. Vỏ ngoài màu trắng ngà, hoặc màu vàng, đôi khi có chấm đen, hơi nhẵn bóng, ở mép có một vòng màu trắng chiếm 1/3 đến 1/2 chiều dài hạt. Chất cứng chắc, vỏ mỏng giòn, có 2 lá mầm to màu trắng ngà. Mùi nhẹ, vị nhạt, khi nhai có mùi tanh của đậu.

Cây ra hoa vào tháng 4-5, mọc quả vào tháng 9 -10. Khi đó, hái những quả chín già, đập dập lấy hạt ra rồi phơi khô.

Trong hạt Bạch biển đậu chứa nhiều chất dinh dưỡng như carbonhydrat (57%), đạm (22,7%), chất béo (palmitic, linoleic, elaidic, oleic, stearic, arachidic…) (1,8%), các acid amin như arginin, tryptophan, lysin, tyrosin, các vitamin A, B1, C, các muối canxi, phospho, sắt.

Một số nghiên cứu về Bạch biển đậu chỉ ra rằng, vị thuốc này có công dụng:

• Khả năng kháng khuẩn: Dịch tiết từ dược liệu này được cho rằng có thể ức chế hoạt động của trực khuẩn lỵ.
• Khả năng giải độc: Bạch biển đậu có tác dụng chống ngộ độc thực phẩm sinh ra nôn ói, có thể giải độc rượu, giải độc của cá nóc,…

2. Một số đơn thuốc Bạch biển đậu:

- Trị lở ngứa: Bạch biển đậu phơi khô, giã nát và đắp vào vùng da cần điều trị.

- Trị thổ tả: Bạch biển đậu và Hương nhu mỗi loại 40g, sắc với 6 chén nước còn lại 2 chén chia ra uống.

- Bài thuốc trị chứng thổ tả, bụng đau vào mùa hè do nội thương thử thấp:

Bài thuốc 1: Bạch biển đậu 12g, Hậu phác 8g, Hương nhu 12g. Đem các vị sắc uống hàng ngày.

Bài thuốc 2: Bạch biển đậu (sao), Hậu phác (sao gừng), Phục thần mỗi vị 30g; Hương nhu 60g; chích Cam thảo 16g. Đem các vị sắc uống, ngày dùng 1 thang.

- Bài thuốc trị chứng tiêu chảy do Tỳ hư: Bạch biển đậu 960g; Đảng sâm, Bạch truật, Phục linh, Cam thảo mỗi thứ 1280g; Ý dĩ nhân, Cát cánh, Liên nhục và Sa nhân mỗi vị 640g. Đem tất cả dược liệu đi tán bột mịn, mỗi lần uống 12g, ngày uống 2-3 lần, uống với nước sắc của Đại táo.

- Điều trị sinh non: Phụ nữ sinh non sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe, đồng thời em bé không nhận đủ dinh dưỡng để thích nghi kịp với môi trường mới. Do vậy, dùng Bạch biển đậu có thể hạn chế nguy cơ này.

Dùng 20g Bạch biển đậu, 30g Bạch mao căn, 8g Bạch truật, 8g Bán hạ, 8g Nhân sâm, 20g Sinh khương, 8g Tỳ bà diệp. Đem các nguyên liệu đi tán thành bột mịn rồi dùng dần. Mỗi lần dùng 8g.

      Bạch biển đậu là món ăn, vị thuốc quen thuộc, dễ tìm, dễ sử dụng. Tuy nhiên, những người mắc chứng tỳ vị hư hàn, hay chướng bụng nên chú ý khi sử dụng Bạch biển đậu; khi cơ thể có biểu hiện thương hàn, trường vị có trệ thì không được sử dụng. Hạt Bạch biển đậu khô chứa chất độc cyanua, vì vậy cần sao vàng để loại bỏ độc tố. Tóm lại, để sử dụng Bạch biển đậu, bệnh nhân cần hỏi ý kiến của bác sĩ.

Nguồn: Tổng hợp